Het kerkelijk gebod bepaalt de wet van de Heer en drukt deze uit: ‘Op zondag en op andere verplichte feestdagen zijn de gelovigen verplicht aan de mis deel te nemen’. Aan het voorschrift om aan de mis deel te nemen voldoet wie de mis bijwoont, overal waar deze in een katholieke ritus gevierd wordt ofwel op de feestdag zelf ofwel op de avond van de voorafgaande dag’. De eucharistie op zondag is de grondslag en de bezegeling van het hele christelijk leven. Daarom ook zijn de christenen verplicht om aan de eucharistie deel te nemen op de vastgestelde dagen, tenzij ze verontschuldigd zijn vanwege een ernstige reden (zoals ziekte, zorg voor zuigelingen) of ervan ontslagen zijn door hun eigen pastoor. Zij die willens en wetens deze verplichting verwaarlozen, begaan een zware zonde. De deelname aan de gemeenschappelijke viering van de eucharistie op zondag is en een getuigenis van dat men toebehoort en trouw is aan Christus en zijn kerk. De gelovigen tonen op die wijze hun gemeenschap in het geloof en in de liefde. Zij getuigen gezamenlijk van Gods heiligheid en van hun hoop op het heil. Onder leiding van de heilige Geest bemoedigen zij elkaar.

Zondagsplicht, klinkt dat niet heel wettisch? Zit er een strenge God in de hemel die op een kalender bijhoudt wanneer je je meldt in de mis en die woedend wordt als je eens een keertje overslaat? La Bourdon denkt van niet. Roept onze God ons op zondagen en feestdagen naar de kerk? Dát wel. Maar hoe dan? Uiteraard, God wil Zich aan ons geven in de mis en in de Eucharistie. Hij geeft Zijn lichaam aan ons, dat komt in ons, wordt in ons ingebouwd, aldus worden wij tot Hem omgevormd – wie dus niet naar de mis gaat doet zichzelf tekort. Wij krijgen van Hem, maar waarom heet dit ‘plicht’? In elk geval om de ernst van de zaak te benadrukken, het is menens hier. Deelname aan de eucharistie is de manier om daadwerkelijk één te zijn met Christus en Zijn Kerk en buiten dat is er geen heil. La Bourdon staat hier (uiteraard) helemaal achter. Toch wil ik voor dit stukje een andere invalshoek kiezen.

La Bourdon heeft een zware nacht achter de rug op het moment dat ze dit schrijft. Zoon (5) werd eerst midden in de nacht wakker met hoofdpijn. Dat gebeurt vaker als hij zich overdag te druk heeft gemaakt. Na een plasje, een kinderparacetamol en een aai over de bol ging hij weer slapen. De rust duurde echter niet lang: dochter (3) had eng gedroomd. Er zat een bij op haar kamer die haar had geprikt. De bij bleek een vlekje op het vloerkleedje te zijn. Gelukkig was ze snel gerustgesteld. Even later was zoon (1) aan het huilen want knuffel kwijt. Makkelijk opgelost maar wéér een onderbreking. Les Bourdonettes weten ons (mijn man is er ook nog een keer uitgeweest vannacht, ik weet niet eens naar wie en waarvoor) wel bezig te houden.

Hoe zit dat, met God die ons roept? De Bijbel is één van de manieren waarop Gods openbaring tot ons komt en ze bevat onder andere de overlevering van de geloofsbeleving van mensen. Vaak zien we dat beeld van de strenge, offers eisende God terug in de Bijbel. God die roept, als je een klus voor Hem moet opknappen. God die, om voor ons duistere redenen, allerlei regels heeft ingesteld en woest wordt als je je er niet aan houdt. Door de Schrift heen zien we dit veranderen: de strenge, onredelijke God blijft weliswaar streng maar wordt een rechtvaardig God. Een God die geen offers wil, maar oproept tot eerlijkheid en recht. God laat Zich ook zien als een goede Koning die voor zijn onderdanen zorgt. God vertelt ons dat hij van ons houdt. Hij blijkt een Vader te zijn die alleen het beste wil voor Zijn kinderen en tot Wie je je altijd kunt wenden. Het ‘streng maar rechtvaardig’ wordt genade, vergeving en welkom. Hij roept ons bij Zich omdat hij ons iets wil géven.

Het nieuwe Testament vertelt ons over de Christus, waarnaar in het Oude Testament wordt verwezen. Christus, dé openbaring van God. Wie is Hij? We lezen dat er een engel verschijnt aan een jong meisje. Hij zegt: Maria, luister: God wil jouw kind worden. En het meisje antwoordt: Dat is goed. Ik zal Zijn moeder zijn. Maria werd de moeder van God. Hij werd een baby, een baby die roept. Hij heeft ’s nachts om haar gehuild, omdat Hij honger had, of een vieze luier, of omdat Hij Zich alleen voelde en bij haar wilde zijn. Zij zorgde voor Hem, Hij had haar nodig. Wie is zij? Zij is de Kerk. En de Kerk, dat zijn wij. Wij allen. Wij zijn, als leden van de Kerk, onderdeel van haar. God is ons Kind.

In de geloofsbeleving van mensen door de eeuwen heen, ook bij ons, blijven al bovengenoemde beelden natuurlijk bestaan en door elkaar lopen. Dat geeft niet want ze zijn niet fout. God als behoeftige baby staat echter niet op de voorgrond, voor mijn gevoel. Het voelt ook haast wat blasfemisch om zoiets te schrijven over de Almachtige. Toch kan dit beeld volgens mij het één en ander verduidelijken wat betreft onze verplichte kerkgang. Want, o ja, wat heeft dit alles nu te maken met de zondagsplicht? De zondagsplicht is de kerkrechtelijke neerslag van God die ons roept. In Zijn ultieme openbaring blijkt God ons te roepen, omdat Hij ons nodig heeft. Omdat Hij wil dat we bij Hem zijn, om door ons geknuffeld en gevoed worden. Hij wil in de eucharistie in ons komen om door ons gedragen te worden en veilig bij ons te zijn. Hij wil dat we van Hem houden als een moeder van haar Kind.

Is God een God die offers eist? Tja, eist een kind offers? Ja, als je het per se zo wilt zien, kinderen eisen offers. Je figuur, je nachtrust, je carrière. “Maar je krijgt er zóveel voor terug”, hoor je dan. En zo is het ook. La Bourdon heeft het even niet over de aandoenlijke knutselwerkjes die op Moederdag, samen met een ontbijtje op bed, worden gepresenteerd, hoewel zoiets natuurlijk fantastisch is. Zelfs niet over de knuffels, de mollige armpjes om je hals, de snotkusjes, het wonderlijke feit dat zo’n mensje spontaan begint te lachen en te stralen alleen omdat jij de kamer binnenkomt. Dat is heerlijk! De ware transformatie, wat je werkelijk krijgt wanneer je kinderen hebt, is een omvorming in jezelf. De meest ik-gerichte figuren krijgen plotseling een idee van wat het is om jezelf onbelangrijk te vinden en om het gelukkigst te zijn, als anderen gelukkig zijn. Het krijgen van kinderen geeft je een voorproefje van wat werkelijke liefde is.

Van deze waarheid maken wij deel uit, dit wordt werkelijkheid in ons, wanneer wij naar de Mis gaan, ons daarin deel maken van het ontvangen van Christus door de Kerk. Wij maken allen deel uit van de Kerk en als wij er niet zijn is de Kerk niet compleet. Natuurlijk, Christus wordt altijd door de Kerk ontvangen omdat de priester altijd communiceert maar deze geloofswerkelijkheid wordt echt vervolmaakt voor ons wanneer wij ook te communie gaan en Hem daadwerkelijk in ons opnemen, bij ons dragen, voor Hem zorgen. Ja, de zondagsplicht is een opdracht, het is God die het ons beveelt als gezaghebber. Ook is het God die ons iets wil geven in de mis, God is de Vader die ons wil voeden. Maar de Heilige Familie laat ons zien dat God van ons wil krijgen. Komen als Hij roept is onze plicht als moeder. Ja, zorgen voor je kinderen is een plicht. Een dure, soms een zware, maar heerlijke plicht.

Natuurlijk, dit is een gebroken wereld – niet alle kinderen zijn een genoegen om voor te zorgen, lang niet alle moeders zijn volmaakte moeders. Alle Godsbeelden hebben manko’s als je ze te letterlijk overzet op dit tranendal, God als vader zal bijvoorbeeld ook niet bij iedereen alleen maar positieve gevoelens oproepen. Daarmee blijft het beeld en de waarheid die zij weergeeft toch overeind.

Onze zorgplicht is de ‘keerzijde’ van Gods afhankelijkheid, het hoogste wat Hij voor ons heeft gedaan. Door het kind van Maria te worden heeft Hij ons in staat gesteld aan Hem te geven, echt te geven. Hij heeft het zo gemaakt dat Hij ONS nodig heeft, niet voor Hemzelf maar voor ons, zodat wij de echte gevende liefde mogen doorleven.

In de Bijbel lezen we over Jozef. Hij trouwde met Maria, ondanks het feit dat ze zwanger was, en dat niet van hem. Hij begeleidde Maria op reizen naar Bethlehem en naar Egypte. Hij stond Maria bij toen ze haar Kind baarde. Jozef leefde op een manier die haaks staat op alles waar de wereld tegenwoordig waarde aan hecht. Hij bracht met liefde een kind groot dat niet van hem was. Uit zijn huwelijk haalde hij geen enkel persoonlijk gewin noch evolutionair, in het doorgeven van zijn genen, noch hedonistisch, in seksueel genot of zelfontplooiing. Integendeel: zijn eigen seksualiteit offerde Jozef op aan de innige band tussen zijn vrouw en God – zijn huwelijk heeft hij nooit geconsumeerd. Ongetwijfeld heeft zijn huwelijk met Maria en het koekoeksjong in zijn huis hem verlaagd in de achting van zijn omgeving.

Jozef, al tweeduizend jaar wordt hij gehoond om zijn dienende leven waarin hij niks vroeg voor zichzelf. Zijn hele leven in het teken van zijn vrouw en Kind. In wie herkennen wij de rol die Jozef heeft vervuld voor zijn vrouw Maria? Maria is immers de Kerk – wie is de onzichtbare dienaar van de Kerk, wie verbeeldt Haar bruidegom, wiens leven staat in dienst van Haar en Haar Kind? Wie zijn de mannen die hun leven, hun zelfontplooiing, hun genetisch materiaal, hun seksualiteit opofferen om Haar te dienen, te beschermen, haar te helpen haar Kind in de wereld te brengen? De priester: een levend rondlopende aanklacht tegen een hedonistische wereld. Hij maakt ons razend. Geen wonder dat hij zo vaak het slachtoffer is van beschimping.

Sommige stemmen, ook van binnenuit de Kerk, beweren dat het achterhaalde priestercelibaat op het punt staat te verdwijnen of dat dit tenminste overwogen moet worden. Het celibaat heeft volgens hen immers geen dogmatische basis. La Bourdon vindt het te zot om over na te denken – geen dogmatische basis? In het licht van Jozef als beeld van de geestelijkheid, waar we werkelijk niet omheen kunnen, is het immers volstrekt duidelijk? Is Maria’s eeuwige maagdelijkheid dan geen dogma? En betekent háár maagdelijkheid voor Jozef iets anders dan het celibaat? Een celibatair leven waartoe hij door de engel Gods is geroepen en dat hij vrijwillig heeft aanvaard!

Over het leven van de Heilige Familie heb ik al eerder gespeculeerd. Het is voor mij volstrekt onvoorstelbaar hoe een gezinsleven bestaande uit één perfect Kind, toevallig ook nog eens God, een zondeloze Moeder en een zorgzame vader eruit moet zien. Dat zegt ongetwijfeld meer over mij dan over hen. Toch kan het helpen uit eigen ervaringen te putten om, door het beeld van de Heilige Familie, meer te verstaan van het Mysterie van de Kerk.

La Bourdon heeft drie keer, Godzijdank altijd voorspoedig, een kind mogen baren. Voorspoedig, ja, maar dit maakt het nog niet eenvoudig. Ondanks de protesten van moderne feministen (aan mannen heb je niks in de verloskamer!) en ouderwetse vaders (bevallen is een vrouwending, ik ga voetbal kijken) kan ik moeilijk geloven dat ik de enige ben die de aanwezigheid van haar man, de vader, als onmisbaar heeft ervaren.

Maria, weliswaar onbevlekt ontvangen en door Gods bijzondere genade gevrijwaard van elke persoonlijke zonde, bleef niet gevrijwaard van lichamelijke aftakeling, pijn en de dood. Mede daardoor, hoewel ik nogmaals geen enkele pretentie heb theologische waarheden te schrijven, ben ik ervan overtuigd dat haar bevalling een bevalling moet zijn geweest met alle aspecten van pijn en ellende die daarbij horen, ook als het voorspoedig gaat.

La Bourdon verbeeldt zich niet te weten wat er allemaal precies is gebeurd in de stal van Bethlehem. Het lijkt mij als moeder en als arts met verloskundige ervaring niet onwaarschijnlijk dat Jozef, immers de enig aanwezige bij Maria’s bevalling, bij het ter wereld komen van Jezus uit het lichaam van Maria, een actieve rol heeft gespeeld. Ik stel mij voor dat hij bijvoorbeeld de pasgeboren Baby heeft aangepakt en op de buik van Diens moeder heeft gelegd. Doet een priester niet hetzelfde wanneer hij, als dienaar van de Kerk, Christus van Haar, Zijn moeder, ontvangt en vervolgens aan Haar, Zijn Lichaam, de gemeenschap der gelovigen, teruggeeft? Hem aan ons uitdeelt? Zoals een bevriend diaken mij uitlegde laat de opbouw van de Heilige Mis, in de Tridentijnse Ritus, ons precies dit zien: het pateen, dat Maria symboliseert, draagt de Hostie, totdat deze met behulp van de priester op het corporale wordt geschoven waarna de subdiaken het pateen beschermend vasthoudt tijdens een groot deel van de Mis. Maria, de vrouw in de woestijn, het beeld van de Kerk, wordt zo beschermd door haar Bruidegom, waarvan de geestelijkheid het beeld is.

In de hal van het huis van La Bourdon hangt een reproductie van dit icoon:

waarop een zorgzame, beschermende Jozef te zien is met zijn armen om Maria en haar Kind heen.

Jozef schijnt niet vaak op iconen te worden afgebeeld aangezien (logisch) de aandacht meestal uitgaat naar de diepste kern van ons geloof: de innige eenwording van Jezus, die God is, met Maria die de Kerk is. Alle toevoegingen leiden af. Toch moeten we daar ook niet te star in zijn: God zelf riep Jozef tot zijn taak, Hij wílde dat deze man Zijn papa werd, Zijn Moeder bijstond en hielp. God koos ervoor de priesters Zijn handen en voeten en die van de Kerk te laten zijn in deze wereld. Wie zijn wij om Jozef weg te wuiven?

Ik wil nog eens terugkomen op dit gedicht van Gerard Reve dat hij schreef in 1970 ter gelegenheid van Maria Tenhemelopneming. Toevallig stuitte ik op deze recensie van Jaap Goedegebuure over het dichtwerk van Reve waar ook dit gedicht aan de orde komt. Goedegebuure schrijft over dit gedicht:

Voor de liefhebber is het ook achteraf nog verbijsterend om te moeten vaststellen hoe de ontwikkeling van dit aanvankelijk zo oorspronkelijke dichterschap na een korte periode van bloei is verzand in de flauwe grappen en de stichtelijke bidprentjes. (…) Een voorbeeld van een bidprentje is het vers dat ontstond ter gelegenheid van Maria-Hemelvaart 1970. (Goedegebuure bedoelt hier bovenstaand gedicht) Het euvel schuilt hier in het klakkeloze gebruik van het roomse jargon, waardoor het gedicht onpersoonlijk en verwisselbaar wordt. Het zou net zo goed door pater Schreurs of pater Molkenboer geschreven kunnen zijn.

Aan de gedragen en archaïsche toonzetting van het gedicht ligt het niet. Daarvan heeft Reve nu juist zijn doeltreffendste middel gemaakt. Maar ditmaal komen toon en stijl niet onder de spanning van de minstens zo effectieve, want ironiserende vulgarismen te staan. Bovendien is ‘schouwen’, van oorsprong een term uit de mystiek, hier veel te uitdrukkelijk en te vakmatig gebruikt. Waar Reve in zijn beste poëzie ‘zien’ schrijft als hij niet alleen ‘waarnemen’ maar ook ‘schouwen’ bedoelt, daar wordt hij naderhand eenduidig, en verliest aan kracht. Hij haalt de gelaagdheid van letterlijke en overdrachtelijke betekenis, die maakt dat er meer staat dan er staat, eenvoudig weg, en bederft daarmee het gedicht en uiteindelijk ook zijn dichterschap.

Als ik Jaap Goedegebuure hier goed interpreteer bedoelt hij dat Reve in zijn gedicht te gemakkelijk omspringt met de taal van de mystiek en dat met name het woord ’schouwen’ hier niet op zijn plaats is. Goedegebuure meent, als ik hem goed lees, dat Reve hier het woord ’schouwen’ gebruikt terwijl hij slechts ‘waarnemen’, ‘kijken’ of ‘zien’ bedoelt, waar Reve in zijn eerdere werk juist de neiging had ‘zien’ te schrijven als hij zowel waarnemen als schouwen bedoelde. Met andere woorden: Goedegebuure verdenkt Reve ervan hier ’schouwen’ te gebruiken in de betekenis van ‘zien’ of voor mijn part ‘aandachtig kijken’, oftewel dat Reve hier, nogal bombastisch, een term uit de mystiek met een zeer diepe betekenis gebruikt om slechts iets simpels te zeggen. Ik ben het hiermee niet eens.

Het is nodig eerst te verduidelijken wat dan de mystieke betekenis is van het woord schouwen. Veel mystici hebben over het schouwen geschreven, het is niet mijn bedoeling hiervan een volledig overzicht te geven. Ik wil me concentreren op de betekenis van schouwen die Paulus benadrukt in 2 Korinthiërs 3:18, waar staat: “Wij allen die met onbedekt gezicht de luister van de Heer aanschouwen, zullen meer en meer door de Geest van de Heer naar de luister van dat beeld worden veranderd”. Ik lees dat als: door het ware schouwen zullen wij meer en meer in Hem worden omgevormd.

Mijns inziens zit Jaap Goedegebuure ernaast met zijn lezing van Reves gedicht en bedoelde Reve hier wel degelijk alle betekenissen van schouwen. Wil Reve in het hart van Maria kijken? Uiteraard. Het gedicht vertelt ons echter ook dat het ware, volledige schouwen slechts mogelijk is, wanneer we ons bevinden in Haar hart. We nemen het hart van Maria waar, en zien het voor wat het is, maar eveneens smaken we het ware schouwen vanuit Haar hart.

God werkelijk en volledig schouwen, en tot Hem worden omgevormd, is slechts mogelijk wanneer wij ons in Háár hart bevinden, wanneer wij in Haar zijn. En wie is Zij? Zij is de Kerk. In Haar worden wij tot Hem omgevormd door het wonder dat de Geest bewerkstelligt in de Eucharistie. In de Eucharistie nemen we Christus’ Lichaam tot ons. Zijn Lichaam komt in ons lichaam, voedt ons en Hij wordt in ons ingebouwd.

Niemand kan het duidelijker zeggen dan Jezus zelf in Johannes 6:56 waar staat: “Wie mijn lichaam eet en mijn bloed drinkt, blijft in mij en ik blijf in hem.” Hij blijft in ons, als wij Zijn Lichaam eten. Hij komt in ons en blijft in ons, en wij blijven in Hém. Door het eten van Zijn Lichaam blijven wij in Zijn Lichaam, en de Kerk is het Lichaam van Christus. Wanneer wij leven in volledige communio met de Kerk zijn wij in Haar, in Zijn Lichaam, zijn wij erin ingebouwd, in Hem omgevormd, zijn wij onderdeel van Hem en Hij is onderdeel van ons. Wij krijgen Hem toebedeeld. Wáár gebeurt dit alles? In de Kerk. In Háár hart. Dáár is waar wij schouwen, nu onvolmaakt, eens volmaakt.

De woorden “verweten” en “geknoeid” duiden al aan dat de aanpassingen in de Schrift niet worden gezien als een positieve invloed. Integendeel, het bijschaven van de teksten wordt beschouwd als vervalsing van de Schrift. Door teksten te veranderen zodat de inhoud beter in je straatje past en vervolgens op de aangepaste Schrift de leer van de Kerk te baseren zou het christendom zich steeds meer hebben verwijderd van de oorspronkelijke leer van Jezus. Deze oorspronkelijke leer zouden we dan ook meer terugvinden in de buitenbijbelse boeken zoals de evangeliën van bijvoorbeeld Thomas en Maria Magdalena, dan in de canonieke Bijbelboeken. Bewijzen voor de theorie dat de Kerk de teksten van de Schrift op wat voor manier dan ook heeft veranderd worden dan ook vaak triomfantelijk aangedragen om aan te tonen dat de huidige Bijbel, en daarmee de huidige kerkleer, niet deugt en dat we ‘terug’ moeten naar een ‘oorspronkelijk’ christendom – vaak wordt hiermee dan een gnostisch christendom bedoeld.

Geconfronteerd met de geschiedenis van het ontstaan van de Bijbel schieten veel christenen in de verdediging tegen de Bijbelwetenschap door geschiedkundige tegenargumenten in te brengen om de theorie dat de Kerk de Bijbel heeft aangepast aan haar geloof te ontkrachten. Hoewel de argumenten vóór het aanpassen van de Schrift door orthodoxe kerkvaders ten behoeve van het orthodox-christelijke gedachtegoed zeer sterk zijn weten sommige christenen werkelijk ingenieuze constructies te bedenken om hard te maken dat daadwerkelijk de oorspronkelijke teksten, geschreven door ooggetuigen, in onze Bijbel staan. Kennelijk is het aanpassen van Bijbelteksten aan het geloof van de Kerk, door de Kerk, ook in de ogen van christenen iets dat niet helemaal in de haak is.

Óf er geknoeid is met de Bijbelteksten, óf de Bijbel is aangepast aan het geloof van de jonge orthodoxe stroming in de Kerk, óf de apocriefe evangeliën inderdaad wél betrouwbare, niet-bijgeschaafde teksten bevat, ik kan het niet zeggen. La Bourdon is een eenvoudige huismoeder zonder verstand van Bijbelwetenschap en Kerkgeschiedenis. Ik heb nogal de indruk dat de Bijbelwetenschappers een stuk sterkere argumenten hebben voor het standpunt dat de Kerk de Bijbel heeft aangepast aan haar geloof, dan dat de orthodoxe christenen hebben voor de theorie dat de Bijbel onaangepaste teksten bevat, onder andere doordat iedereen die ik hoog acht wat betreft kennis op dit gebied onderkent dat de Bijbel is veranderd door de Kerk. Wat ik in elk geval weet is dat wij als orthodoxe christenen, door furieus te reageren op deze beschuldigingen van niet-christenen en door op dezelfde manier, maar dan veel minder goed onderbouwd, te argumenteren, onszelf lelijk in de vingers snijden.

Om te beginnen: wat boeit het ons wat Bijbelwetenschappers aantonen dat de Kerkvaders hebben gedaan met de overgeleverde geschriften om de Bijbel te maken tot wat die nu is? Wat boeit het hoe de Bijbel is geworden wat hij is? Waar het om gaat is, dát de Bijbel is wat hij nu is en dat dít de Bijbel is die de Kerk ons, geleid door de Heilige Geest, heeft gegeven. Punt. Is die Bijbel tot stand gekomen door geknoei, gedraai, vervalsingen, serieuze Bijbelwetenschap, gepruts, verkeerde vertalingen, gedegen onderzoek, ruzie, bewuste aanpassingen en weet ik wat niet al, dan is dat blijkbaar de manier waarop God, door mensen heen, heeft gewerkt. Het is niet aan ons daartegen te protesteren of onze neus over op te halen.

Het is echter belangrijker om te beseffen dat we hier een kijkje krijgen in het gezinsleven van de Heilige Familie. Zoals eerder gezegd is La Bourdon de moeder van drie kleine kinderen en weet zij nogal goed wat het inhoudt om te proberen zulke oneindig kostbare mensjes te begeleiden bij hun volwassen-worden. Hoe een dergelijk proces verloopt in een gezin met een zondeloze Moeder en Zoon, waarbij de laatste ook God is, heb ik natuurlijk geen idee van. Ik stel me zo voor dat Maria geen hondsbrutale antwoorden, regelrechte ongehoorzaamheid en ruzies om niks (één Kind hebben heeft zijn voordelen) te verduren had. Evenmin zal zij onterecht tegen Hem zijn uitgevallen als ze slecht had geslapen en zal ze Hem altijd naar beste kunnen de aandacht hebben gegeven die Hij nodig had in plaats van haar tijd te besteden aan flauwekul. (tja en zo kan het gebeuren dat het gegeven inkijkje vooral MIJN gezinsleven betreft) Maar hoe het ook zij, een kind, en ook een Kind, heeft opvoeding nodig. Maria zal Jezus hebben opgevoed. In Zijn eerste babbels praatte Hij háár na. Zijn accent was het hare. Haar ideeën werden de Zijne. Zij heeft Hem grootgebracht en Hem geleerd wat Hij moest weten. Zij heeft Hem de oude verhalen van haar volk verteld. Zijn geloof gevormd. En dat zal ze goed hebben gedaan, de uitkomst zal dát zijn geweest, wat God wilde dat het werd.

Zó is het met de Kerk en de Bijbel. Immers, Maria heeft Jezus, Die het Woord is, gebaard. Zó heeft ook de Kerk de Bijbel, die Gods woord is, gebaard. Natuurlijk staat het Woord aan het begin van alles en heeft het Woord het heelal geschapen, de wereld, de natuur, die uiteindelijk haar vervolmaking, haar uiteindelijke doel, in Maria heeft gevonden. Het Woord is het fundament van alles. Maar het Woord heeft zich verlaagd en is een baby, een mensje geworden, de Zoon van een Moeder. Hij heeft Zich door haar laten voortbrengen en opvoeden. Hij heeft Zich door haar laten maken tot wat Hij is. Zo is ook de Bijbel zowel fundament onder ons geloof, onder de Kerk en onder de leer, als ook een product van de Kerk, van ons geloof en van onze leer. De Kerk heeft de Bijbel, Gods woord, gevormd, bijgeschaafd, in de juiste richting duwtjes gegeven, ondersteund, aangemoedigd, opgevoed.

Dóór de correctie, door het bijschaven, door het zuiver houden heeft de Kerk de Bijbel gemaakt tot wat het nu is. Dat is opvoeding. Géén vervalsing. Maria, als product van het scheppende Woord, baarde dat Woord en voedde het op, de Kerk, wiens leer is gefundeerd op de Schrift, heeft het woord van God voortgebracht en gemaakt tot wat het is. Dat is niet iets om tegen te protesteren, het is zoals het is. De Heilige Familie laat het ons zien.

Wat Bijbelwetenschappers ons laten zien over het ontstaan van de Bijbel kunnen wij daarom gerust voor waarheid aannemen, uiteraard met inachtneming van de mitsen en maren die we kunnen aanvoeren voor álle takken van wetenschap, zodat we gewoon degene kunnen geloven die de beste argumenten levert en de meest correcte methoden hanteert. Dat kan interessant zijn, het kan ons zelfs helpen de Schrift nog meer te doorgronden. Ons geloof hangt er tenslotte niet van af.

Is de Kerk de Bruid van Christus, dan is Maria’s fiat het ja-woord van de Bruid. Met Haar instemming heeft Zij namens de hele mensheid Haar hand in de Zijne gelegd. Door Haar, de Kerk, in Zich op te trekken, één met Hem te maken, maakt Hij ons met Hem één vlees zoals een vrouw met haar man één vlees is en zij elkáár liefhebben in vrijheid en overgave. De Bruid én de Moeder!

Vinden wij het al lastig genoeg om afhankelijkheid te accepteren als we het hebben over Maria en Jezus, de zaken worden nog veel gecompliceerder wanneer we moeten inzien dat dit ons iets zegt over de verhouding tussen God en de Kerk.

We zien dat liever niet, zo’n God. Jezus stelt zich gelijk met de zwaksten, de kwetsbaarsten, de afhankelijksten in deze wereld en zegt, wat je doet aan de minste van mijn broeders, dat heb je Mij gedaan. Niet: dat vat ik op alsof je het voor Mij hebt gedaan, nee, je hebt het Mij gedaan. En wat is kwetsbaarder en zwakker dan een ongeboren kind? Zijn die niet werkelijk de minsten onder ons? De totale afhankelijkheid en hulpeloosheid van een ongeboren kind maakt het doodmaken ervan de ergste zonde die we kennen maar daarmee is niet alles gezegd. Excommunicatie is de straf op abortus en regelmatig vinden we dat toch wel erg streng. Het is goed om te bedenken dat je het hier niet hebt over alleen maar een straf op een zonde, zelfs niet alleen over het logisch gevolg van een actie. Excommunicatie is wat abortus ís. Het is Maria’s antwoord aan God EXACT OMGEKEERD. Abortus provocatus ondergaan (of een vrouw daartoe dwingen dan wel er op aansturen of aan meewerken) is je per acuut met oneindige snelheid bij de Kerk en Haar eenheid met Christus vandaan te bewegen, Hem wéér van je vandaan te trappen en dood te martelen in zijn afstotelijke afhankelijkheid.

In het Sacrament van de Eucharistie worden wij met Hem gevoed. De Heilige Hostie is het Lichaam van Christus maar is het volledige Lichaam van Christus. Daarnaast bevat de Kelk het Heilig Bloed. Het is onzinnig om te denken dat de Kelk iets bevat, dat de Hostie niet bevat. Bloed is immers onderdeel van het lichaam? Het is ondenkbaar dat wij in de Eucharistie een halve Christus ontvangen of een exsanguinate Jezus. Het feit dat alleen de celebrerende geestelijken, en niet de gelovigen, ook het Bloed tot zich nemen, geeft te denken.

Hoe is het Lichaam van Christus ontstaan? Christus is gegroeid in het lichaam van Maria. Zij heeft het Lichaam van Christus gemaakt met Haar lichaam. Haar bloed heeft Zijn lichaam gemaakt. Via Haar bloed zijn voedsel en zuurstof tot Hem gekomen zodat Zijn lichaam gevormd kon worden. Zonder Maria’s lichaam, Haar bloed, geen lichaam van Christus. Zou het nu anders zijn? Natuurlijk niet – de ultieme openbaring van God in Christus is immers een eeuwige waarheid en geen incident. Wat zegt ons dit?

In de consecratie, in het Sacrament van de Eucharistie ontvangen de gelovigen Christus. Zij ontvangen de volledige Christus, de Hostie is Lichaam én Bloed, bloed hoort bij het lichaam. Toch nemen de celebrerende geestelijken het Bloed tot zich. Dit is een uiting van de eeuwige waarheid die God heeft laten zien in Zijn ultieme openbaring, Christus. Maria heeft met Haar bloed Jezus’ lichaam gemaakt. De Kerk maakt in de Eucharistie met Haar bloed het Lichaam van Christus. Ja, de woorden van de consecratie zijn: “dit is mijn Bloed, voor u vergoten” maar dit spreekt elkaar niet tegen – immers zowel het offer op Golgotha als het wonder van de Incarnatie worden hier tegenwoordig gesteld. En is Zijn bloed niet Haar bloed? Alleen door haar bloed, kon Zijn bloed gemaakt worden.

De afhankelijkheid van Jezus als baby’tje is niet geëindigd in de geboorte van Christus want hoe kan een eeuwige waarheid ooit eindig zijn? Waar het Lichaam van Christus, geofferd en gebroken op Golgotha, aan ons wordt tegenwoordig gesteld zo wordt ook het wonder van de Menswording aan ons tegenwoordig gesteld. Zoals Maria actief deelnam aan onze verlossing door de Moeder van de Heer te worden en Zijn lichaam te maken door Hem te voeden met Haar bloed, zo werkt de Kerk, die één is met de Maagd, actief mee aan onze verlossing en onze éénwording met Hem door ons het Lichaam van Christus te geven en door het bloed van de Kerk aan Christus te geven. Eénheid, wederkerigheid.

Waar de gelovigen het Lichaam ontvangen, Christus gehéle Lichaam, in de Hostie, ontvangen de priesters, immers in persona Christi, het Bloed. Háár Bloed. Óns bloed. Christus voedt ons, de Kerk voedt Hem. Zonder Maria, zonder de Kerk, zonder Haar bloed, geen Lichaam van Christus. Dat is Gods afhankelijkheid. Daarom is het, naast de praktische bezwaren (morsen etcetera) logisch en goed dat de gelovigen niet het Bloed krijgen omdat het Bloed voor Hém is.

Dit is relevant, omdat de titel “coredemptrix” al enige tijd onderwerp is van een strijd binnen de Kerk. Een belangrijke beweging vraagt aan de paus om een dogma af te kondigen waarin wordt vastgelegd dat Maria Coredemptrix is, mede-verlosseres. Maar zeker de huidige paus lijkt daar niet aan te willen. Moet dus de conclusie zijn dat Maria géén mede-verlosseres is? Nee.

Maar belangrijker is de vraag: wat bedoelt de Kerk als ze Maria Coredemptrix noemt?

Om die vraag te beantwoorden, is het nuttig de vraag te stellen wat “verlosser” betekent. In ons geloof zien we Jezus als onze verlosser, omdat Hij door zijn leven te offeren, ons verlost heeft uit de slavernij van de zonde, Hij heeft ons vrijgekocht met zijn kostbaar bloed.

De atheïst vraagt: maar waarom moet dat zo ingewikkeld, en zo wreed? Waarom offert God zijn Zoon op deze gruwelijke manier, als Hij ook de mensen gewoon had kunnen vergeven of verlossen? Hij is toch zeker almachtig?

Een echt sluitend antwoord valt daarop niet te geven. Iedere redenering loopt stuk op Gods almacht: welke verklaring je ook bedenkt waarom Jezus’ offer noodzakelijk was, de tegenvraag blijft toch hoe voor een almachtige God iets noodzakelijk kan zijn. Toch was het offer van Jezus noodzakelijk, alleen niet voor God, maar voor ons. Vóór het einde der tijden zullen wij dit mysterie niet doorzien, ook als we er aan kunnen raken en we het idee kunnen hebben dat we het bijna begrijpen.

In Jezus Christus is meer dat een groot en onbegrijpelijk mysterie blijft. Niet alleen was het kennelijk noodzakelijk voor ons, dat wij verlost zouden worden door een gruwelijk offer van God de Zoon aan het kruis, maar ook heeft God het goed gevonden dat wij zouden bijdragen aan de verlossing. Als mensen zijn we niet waardeloze wezens in Gods ogen. Nee, we zijn belangrijk en waardevol in Gods ogen, hoe onbegrijpelijk dat ook is. Niet voor niets vraagt de psalmist:

HEER, wat is een mens dat U voor hem zorgt,
een mensenkind, dat U belang in hem stelt?
Een mens is toch gelijk aan een ademtocht,
zijn dagen lijken op een voorbijgaande schaduw.

God laat de mens ervaren hoe belangrijk hij is in Gods ogen, door de mens te laten delen in de unieke betekenis van God zelf.

Hoewel er slechts één Schepper is, laat Hij de mens delen in Zijn scheppingswerk. Hij heeft de mens creativiteit (jawel, van “creëren”, scheppen dus) gegeven en Hij heeft in het huwelijk man en vrouw een taak gegeven in het scheppen van nieuwe mensen.

Hoewel er slechts één Priester is, Jezus Christus, heeft Hij van de zijnen een volk van priesters gemaakt. Het algemeen priesterschap van alle gelovigen doet niets af aan Christus als enige priester, het voegt toe aan ons bestaan als mens.

En hoewel er slechts één Koning is, één Albeheerser, heeft Hij de mens aangesteld als beheerder van de schepping, geeft hij structuren van macht in handen van mensen en ten dienste van mensen, en maakt Hij van de gelovigen een volk van koningen.

Zo is er ook slechts één Verlosser, maar Hij heeft Maria, nadat zij verlost was, bij de verlossing betrokken opdat zij medeverlosseres zou worden en in haar de Kerk. Hiermee doet Maria niets af aan de unieke betekenis van Christus, maar Christus voegt hiermee toe aan de betekenis van Maria en in haar, van de Kerk.

Kerkvader Irenaeus noemde Maria al onze causa salutis, de oorzaak van onze verlossing, door haar fiat, haar instemming met de opdracht moeder te worden van de verlosser. We zien Maria inderdaad aan het begin van het Evangelie, als zij uit vrije wil haar medewerking verleent aan de incarnatie van de Heer. We zien Maria opnieuw aan het einde van het Evangelie, als zij onder het kruis staat en mee lijdt met haar zoon, als met de woorden van Simeon “een zwaard door haar ziel gaat”.

Zo heeft Maria vrijwillig haar mee-werking gegeven aan de verlossing, door moeder te zijn van de Heer, door te delen in Zijn lijden en door Hem als offer op te geven voor de verlossing van de mensheid. En dáárom noemen we haar Coredemptrix.

We geven ruimhartig toe dat Maria een zeer bijzondere rol heeft in de heilsgeschiedenis van de mens. Een taak, een functie. O zeker, een functie waarmee ze vrijwillig heeft ingestemd en waardoor ze zelfs actief heeft meegewerkt aan onze verlossing, en dat vinden we geweldig, maar het is en blijft een functie. Maria als werknemer. We geven Haar fraaie, steriele namen: Theotokos (God-draagster), Allerheiligst Tabernakel, Ark van het nieuwe verbond – termen die niet veel meer betekenen dan “broedstoof”. De Menswording zelf wordt in onze geloofsbelijdenis klinisch omschreven: incarnatus est ex Maria virgine – alsof Hij een jasje heeft aangekregen. Er schijnen theologen uitspraken te hebben gedaan over Maria’s bevalling: een beschaafde happening zonder weeën en ongetwijfeld geen barenspijn, bloed en poep. Wanneer Maria wordt afgebeeld met haar kind op de arm zien we vaak een serene vrouw, devoot kijkend naar een fiere, rechtop zittende baby met een kroon op en een scepter in het knuistje – Hij een echte mannelijke heerser, zij haast méér een kind dan Hij.

De Superbaby Jezus Pantocratortje, Zijn cleane geboorte, het beeld van Maria als glijbaan alsof God door haar heen naar de aarde is gekomen terwijl Hij toch steeds ‘los’ van haar is gebleven, ik geloof er helemaal niks van.

Natuurlijk ís Maria een ‘werknemer’ in zeker opzicht, zij vervult een ‘rol’ in onze heilsgeschiedenis en ‘Theotokos’ is wel degelijk een eretitel. Maria noemt zichzelf de dienstmaagd des Heren – wie ben ik om dat tegen te spreken? Desalniettemin focussen we ons graag op wat Maria doet, en zien we minder graag onder ogen wat zij ís: De Moeder van God. Dit wél onder ogen zien heeft namelijk nogal implicaties.

La Bourdon is zelf de moeder van een kleuter, een peuter en een baby en weet uit de eerste hand wat moederschap inhoudt. Kinderen komen niet als superbabies ter wereld. Ze zijn totaal afhankelijk. Ze kunnen hun hoofd niet overeind houden, wat zeg ik, ze kunnen zichzelf niet eens warm houden.

Tijdens de zwangerschap van Maria is Jezus in Haar lichaam gegroeid. In Maria’s schoot is Jezus mens geworden. Hij is Haar Kind! Jezus heeft zich als speldeknopgroot vruchtje in haar lichaam genesteld, heeft zich zo innig als maar mogelijk is met haar verbonden, Zich laten voeden door haar lichaam, met haar bloed. Hoe écht heeft God Zich aan de Kerk verbonden als Maria en Jezus hier laten zien! Hij heeft Haar tot Zijn Moeder gemaakt. Als zij Hem niet zou hebben gevoed met de melk uit haar borsten zou Hij van de honger zijn gestorven, als zij Zijn luiers niet zou hebben verschoond zou Hij zijn omgekomen in Zijn eigen vuil. Jezus, die God is, maakt Zich totaal afhankelijk van Maria, die de Kerk is. Hij heeft Zich volledig aan Haar overgegeven, uitgeleverd.

Nou heeft Onze Lieve Heer vrij slechte ervaringen met het Zich aan ons uitleveren:

Maar bij Háár is Hij veilig, wordt Hij gekoesterd, geknuffeld, getroost en gevoed.

Dát is Zijn totale vernedering. Dieper kun je als Almachtig God toch niet zinken! Wat zegt ons dat?

God is louter liefde, gévende liefde. Wij zijn Zijn schepselen, maaksels. Kinderen op z’n best. Wij zijn gemaakt om te ontvangen, zonder Hem hebben wij niks en kunnen wij niks. Wij zijn leeg en moeten gevuld worden, Hij is vol en stroomt over. Maria laat in haar zwangerschap en moederschap zien waartoe de Kerk bestemd is. Door Zijn onvoorstelbare, onuitsprekelijke genade heeft Hij Haar verlost, als eerste van alle mensen door het offer van Zijn Zoon, Haar in staat gesteld geheel vrijwillig Zijn Moeder te worden en voor Hem te zorgen, Hem te verwennen, Hem liefde te GEVEN. Door Hem, in Haar, mogen wij omhoog getild worden en liefhebben. Waarlijk God liefhebben, wij die alleen maar liefgehad wérden mogen in Haar en met Haar Zijn liefde beantwoorden!

En dat beeld roept bij ons lang niet altijd alleen maar positieve emotie op. Want wees eens eerlijk, wie krijgt er nou géén jeuk van dit kleverig-sentimentele beeld dat druipt van vruchtwater, moedermelk, bloed, zweet en tranen? Een God die een baby wordt?

Ik ben gisteravond begonnen in Karen Armstrongs “de kwestie God” (overigens een onwaarschijnlijk dom vertaalde titel, als je het mij vraagt, maar dat terzijde). Armstrong beschrijft religie zoals het, in haar idee, was tot de opkomst van de ratio ten koste van de mythe. Hieruit verklaard ze zowel het rauwe atheïsme, als het fundamentalisme, beiden vrij recente verschijnselen.

Boeiender is haar visie op religie, ook als je haar beeld compenseert voor haar benadering dat alle relgies feitelijk hetzelfde zijn. Als je de mogelijkheid hebt, zou ik haar boek eens lezen, en zien hoe haar visies zich verhouden tot je eigen visies.

In waarheid bestaat de Kerk niet slechts in haar hiërarchische structuur, in haar liturgie, in haar Sacramenten en in het geheel van haar instellingen. Haar diepste wezen, de eerste bron van haar heiligmakende taak zijn te vinden in haar mystieke eenheid met Christus; deze eenheid kunnen wij niet begrijpen door abstractie te maken van haar, die de moeder is van het mensgeworden Woord en die Christus zo innig aan zich heeft verbonden voor ons heil. [...] 

Tot haar roem en tot onze vertroosting roepen wij dus de heilige maagd Maria uit tot moeder van de Kerk, van geheel het volk Gods, zowel van de gelovigen als van de herders, die haar hun zeer beminde moeder noemen; en wij willen dat de heilige maagd voortaan met deze zo zoete titel nog meer geëerd en aangeroepen zal worden door geheel het christenvolk.

Eerbiedwaardige Broeders, het betreft hier een titel die voor de vroomheid van de christenen niet nieuw is: het is juist bij voorkeur onder deze naam van moeder dat de christenen en geheel de Kerk Maria gaarne aanroepen. Deze titel maakt inderdaad deel uit van de zuivere devotie tot Maria: zij vindt haar rechtvaardiging in de waardigheid zelf van de moeder van het mensgeworden Woord.

Zoals het goddelijk moederschap het fundament is van de speciale verhouding tussen Maria en Christus en haar tegenwoordigheid in de heilseconomie van Jezus Christus, zo vormt het ook het voornaamste element in de betrekkingen tussen Maria en de Kerk, want zij is de moeder van Hem die, vanaf het eerste ogenblik van de menswording in haar maagdelijke schoot, zich als hoofd verbonden heeft met Zijn Mystiek Lichaam, de Kerk. Als moeder van Christus is Maria dus ook de moeder van alle herders en gelovigen, van de Kerk.  [...]

Vooral wensen wij dat men duidelijk laat uitkomen hoe Maria, als nederige dienstmaagd van de Heer, geheel gericht is op God en op Christus, onze enige Middelaar en Verlosser. Eveneens verlangen wij dat de ware natuur en de doelstellingen van de Mariaverering in de Kerk, speciaal waar talrijke afgescheiden broeders leven, duidelijk worden aangetoond, zodat al degenen, die geen deel uitmaken van de katholieke Kerk, zullen begrijpen dat de devotie tot Maria geen doel in zichzelf is, maar daarentegen een middel, dat wezenlijk bestemd is om de zielen op Christus te richten en hen aldus te verenigen met de hemelse Vader in de liefde van de Heilige Geest.

(Post duos menses, toespraak paus Paulus VI)